designing journalism

Hoe kun je generatieve AI op een verantwoorde en ethische manier inzetten als student Journalistiek of docent? Het is een vraag die binnen het lectoraat regelmatig opduikt en die ook vaak terugkomt in gesprekken met journalisten en studenten. De grote taalmodellen (LLM’s) achter chatbots als Copilot, Gemini, Mistral en ChatGPT – net als opensourcemodellen op platforms als Hugging Face – liggen onder vuur. Door hun hoge energieverbruik en de grootschalige verzameling van gebruikersdata scoren ze slecht op het gebied van klimaat en privacy. Dat roept de vraag op: hoe gebruik je AI bewuster? Met deze drie tips – mede samengesteld door de AI Squad van Fontys Journalistiek – krijg je daar handvatten voor.

Algoritmen, dataficering en data-gedreven besluitvorming spelen een groeiende rol in het dagelijks bestuur van de stad en de wijk. Ze bepalen mede hoe de toewijzing en voorrang bij sociale huur wordt geregeld, hoe een schuldhulpaanvraag wordt gescreend en ondersteund, en welke vormen van toezicht in de openbare ruimte mogelijk zijn. AI is een sterke drijvende kracht in deze verdere digitalisering van onze publieke diensten en ruimte.

Vlak voor kerst bleek dat Eindhovense ambtenaren gevoelige persoonsgegevens hadden ingevoerd in ChatGPT. Jeugdzorgdossiers, Wmo-documenten, gegevens van kwetsbare inwoners, allemaal beland bij een Amerikaans techbedrijf. Hoe groot het lek is weet niemand, en de gemeente kon betrokkenen niet eens informeren.

Het is een cliché om te zeggen dat de journalistiek voortdurend verandert. Veel interessanter is te onderzoeken hoe het vak verandert en hoe praktijkgericht onderzoek daaraan kan bijdragen.

De discussie over de impact van generatieve AI op de culturele en creatieve sector wordt in veel toonaarden gevoerd. In hoeverre heeft AI impact op het verdienvermogen van creatieve makers? Veel artistiek werk wordt gebruikt voor AI-trainingsdoeleinden; hoe kan de sector daar beter tegen worden beschermd of mogelijk ook van profiteren? Welk beleid is daartoe nodig? Die en meer vragen stonden centraal tijdens het debat The Creative in the loop, onderdeel van de conferentie, Responsible Digital Transformations, georganiseerd door de Universiteit van Amsterdam. Onder leiding van Danielle Arets en Jessy de Cooker (Lectoraat Ontwerpen aan de Journalistiek) werd het debat gevoerd met Marleen Stikker, directeur De Waag Futurelelab , Martin Senftleben, professor intellectueel eigendomsrecht en directeur van het instituut voor informatierecht (IViR) bij de UvA, Abdelhadi Baaddi, creatief directeur Innovation Lab en Pieter Bots van de Raad voor Cultuur.

Op de Antwerpse campus van KU Leuven doken journalisten, onderzoekers en factcheckers vrijdag 5 december samen een nogal taaie maar broodnodige vraag in: Hoe zorg je dat betrouwbare info niet alleen bestaat maar ook echt bij mensen landt? Deze conferentie “Mis(sing) information” werd georganiseerd door het internationale consortium BENEDMO, een internationaal consortium van belanghebbenden uit Nederland en Vlaanderen zoals Bellingcat, VRT, ANP, Knack, Pointer, plus onderzoekers van de universiteiten Leiden, Amsterdam en Leuven.