Burgers als copiloot in AI-ontwikkeling
Vlak voor kerst bleek dat Eindhovense ambtenaren gevoelige persoonsgegevens hadden ingevoerd in ChatGPT. Jeugdzorgdossiers, Wmo-documenten, gegevens van kwetsbare inwoners, allemaal beland bij een Amerikaans techbedrijf. Hoe groot het lek is weet niemand, en de gemeente kon betrokkenen niet eens informeren.
Dit debacle legt een pijnlijke kloof bloot: organisaties zetten AI in, burgers staan erbij en kijken ernaar. Die kloof bestaat ook in de journalistiek, en het wordt tijd dat die kleiner wordt.
Redacties experimenteren volop met AI om nieuws sneller te maken, persoonlijker en meer op jouw leefwereld gericht. Maar wat vinden lezers daarvan? Uit onderzoek van het Reuters Institute blijkt dat burgers zich zorgen maken: AI kan nieuws goedkoper maken, maar ook ondoorzichtiger en onbetrouwbaarder. Niet voor niets werd ‘hallucineren’ in 2025 het Woord van het Jaar, en veel mensen twijfelen of journalisten AI-output wel zorgvuldig genoeg controleren.
Toch hebben nieuwsconsumenten vrijwel geen invloed op hoe AI in redacties wordt ingezet. En dat wringt, zeker omdat publieksonderzoek laat zien dat mensen juist meer transparantie willen – niet alleen dat AI wordt gebruikt, maar ook hoe, waarvoor en wie vervolgens nog meekijkt. De BBC liet publieksinzichten meewegen bij het opstellen van eigen AI-richtlijnen en gebruik van AI-labels, een voorbeeld van hoe systematisch luisteren naar het publiek kan doorwerken in beleid.
Ook in (Brabantse) media zijn er voorbeelden van dit gesprek. Omroep Brabant was in 2024 de eerste Nederlandse omroep die een AI-kloon van presentatrice Nina van den Broek introduceerde. De digitale Nina las nieuwsartikelen voor, bedoeld voor mensen die minder goed kunnen lezen of liever video en audio gebruiken, maar de proef is na enkele maanden gepauzeerd en wordt nu geëvalueerd. Daarbij komen goede vragen naar voren: wanneer vertel je kijkers dat ze niet naar een echt mens kijken, en wie mag bepalen of zo’n AI-gezicht terugkomt?
Dat zijn precies de vragen die redacties niet alleen intern, maar samen met hun publiek zouden moeten beantwoorden.
Hier ligt een kans voor regionale media: niet alleen intern experimenteren met AI, maar zorgen en kansen over AI gebruik ook actief ophalen. Vraag lezers en kijkers wat zij willen weten, waar ze tegenaan lopen en welke grenzen zij zien voor synthetische presentatoren, geautomatiseerde samenvattingen en gepersonaliseerde nieuwsfeeds. Dat levert dubbele winst op: meer publieksgerichte journalistiek en een scherper beeld van wat er regionaal leeft rond technologie en vertrouwen.
Op woensdag 28 januari 2026 organiseerde Fontys Journalistiek het event ‘Luisteren in tijden van AI’ waarin we verder op dit thema ingaan. Dit opiniestuk is mede geredigeerd met behulp van AI; de auteurs blijven eindverantwoordelijk voor deze productie.
