Buurtpreppen van onderop: ‘Wat moeten we met 47 waaiers?’
Terwijl wereldleiders in Brazilië op de COP30 spraken over hoe klimaatverandering te beteugelen, testten onze onderzoekers op de Top van Onderop van 19 november hoe Nederlanders zich gedragen als zich een (klimaat)ramp voordoet. Een kleine twintig mensen speelden op de Top, die een podium biedt aan duurzame initiatieven, een prototype van het spel Potje Buurtpreppen en kregen ‘bijna zin om het in het echt aan de slag te gaan’, aldus een van de deelnemers.
In het spel krijgen deelnemers een casus (een overstroming, aanhoudende hitte of een energieblackout) die ze met behulp van ‘buurtprepkaarten’ (zoals ‘300 liter soep’, ‘5 minuten uitzendtijd op een lokale radiozender, ’50 oma-fietsen’) en ‘burenkaarten’ (bijvoorbeeld: Opa Otto (83), slecht ter been, oud-elektricien, Abbey (19) kapper en influencer met 25 k volgers, Mustafa (42), leraar basisonderwijs en bhv’er) op een zo creatief mogelijke manier moeten zien te overleven. Waarna een koppeling gemaakt wordt naar de echte wereld.
Reden om het spel te ontwikkelen is voor het lectoraat Ontwerpen aan de Journalistiek en het Nationaal Klimaat Platform om te onderzoeken of alternatieve vormen van journalistiek kunnen bijdragen aan het onder de aandacht brengen van maatschappelijke thema’s zoals klimaatadaptatie bij een breed publiek.
Binnenkort valt bij alle Nederlanders het informatieboekje Bereid je voor op een noodsituatie in de bus. Daarin maant de overheid mensen niet enkel een noodpakket aan te schaffen maar ook een noodplan te maken, waarin mensen alvast nadenken wat ze bij calamiteiten (samen) kunnen doen. Maar anders dan de bijbehorende site www.denkvooruit.nl beweert, zijn de meeste Nederlanders hier helemaal niet mee bezig en reageren doorgaans zelfs wat lacherig op het onderwerp (ook op de Top bleek geen enkele deelnemer aan het spel bijvoorbeeld een noodpakket te hebben).
Dat merkte een van onze onderzoekers, Daphne van Paassen die als journalist een artikel schreef voor De Groene Amsterdammer over de vraag of je je niet beter sámen in plaats van ‘ieder voor zich’ kunt voorbereiden op een (klimaat)ramp. Voor het artikel probeerde ze haar eigen wijk aan het buurtpreppen te krijgen – met weinig succes. Terwijl experts als Karen van Oudenhoven, directeur van het SCP en bijzonder hoogleraar Maatschappelijke veerkracht aan de VU het minstens zo belangrijk vinden als een noodpakket. ‘Als je je huis uitdrijft door een overstroming, is de eerste die je tegenkomt je buurman. Bij calamiteiten ben je aangewezen op je naasten, je buurtgenoten.’
Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt inderdaad dat buurten waar sociale cohesie heerst en waar een sociale infrastructuur bestaat, de kans op overleven groter is. ‘‘Sociale cohesie is een conditio sine qua non voor veerkrachtige gemeenschappen’, zegt Mark Levels in het Groene-artikel. Hij is veteraan en hoogleraar sociologie bij het Research Centre for Education and the Labour Market en waarschuwt dat het met de sociale cohesie in Nederland slecht gesteld is. Buurtpreppen is volgens hem daarom een ‘tof idee’.
Ook de deelnemers aan de Top vinden het een leuke manier om ‘met zo’n zwaar thema’ aan de slag te gaan. Zelfs degene die aanvankelijk ‘echt aversie’ voelde tegen het concept buurtpreppen. Ze zijn enthousiast over de fictieve en ‘speelse’ vorm ervan omdat die uitdaagt om buiten de gebaande paden te denken, maar je tegelijkertijd toch laat nadenken over situaties in het echt. ‘We wisten alleen niet wat we met 47 waaiers moesten!’ grapte een deelnemer.
Eerder werd het spel, dat een speciale editie is van Potje IJsbreken (een spel dat weer geënt is op Al Gore’s Climate Reality Game) getest tijdens de Dutch Design Week. Deelnemers bleken toen behoefte aan meer interactie en uitwisseling – hetgeen inmiddels is verwerkt in het spel.
