The Creative in the loop – Debat over AI en de culturele en creatieve sector
De discussie over de impact van generatieve AI op de culturele en creatieve sector wordt in veel toonaarden gevoerd. In hoeverre heeft AI impact op het verdienvermogen van creatieve makers? Veel artistiek werk wordt gebruikt voor AI-trainingsdoeleinden; hoe kan de sector daar beter tegen worden beschermd of mogelijk ook van profiteren? Welk beleid is daartoe nodig? Die en meer vragen stonden centraal tijdens het debat The Creative in the loop, onderdeel van de conferentie, Responsible Digital Transformations, georganiseerd door de Universiteit van Amsterdam. Onder leiding van Danielle Arets en Jessy de Cooker (Lectoraat Ontwerpen aan de Journalistiek) werd het debat gevoerd met Marleen Stikker, directeur De Waag Futurelelab , Martin Senftleben, professor intellectueel eigendomsrecht en directeur van het instituut voor informatierecht (IViR) bij de UvA, Abdelhadi Baaddi, creatief directeur Innovation Lab en Pieter Bots van de Raad voor Cultuur.
Stikker trapt de discussie af met de stelling we de discussie over AI en creativiteit moeten verbreden: “Het gaat niet om wat AI doet voor specifiek de creatieve en culture sector, we moeten beseffen dat AI-systemen momenteel fundamenteel indruisen tegen onze culturele waarden en standaarden. Onze taal, onze gebruiken, onze esthetiek worden steeds meer gedomineerd door technische systemeten die inherent politiek zijn. De keuzes die dominante technische spelers maken in het gebruik, trainen en verwerken van data, evenals de distributiesystemen en verdienmodellen zijn doordrongen van machtsretoriek; die moeten we veel kritischer bevragen.”
Bescherming versus eigen LLM’s
Martin Senfleben beaamt dat de bredere discussie moeizaam tot stand komt. Dat komt zijns inziens doordat de creatieve sector niet met een mond spreekt. Dat maakt het complex om met passende beschermende maatregelen te komen. Die zijn er overigens wel; de Europese AI act is gericht op het beter beschermen van Europese waarden en standaarden, “maar laten we wel beseffen dat veel AI0modellen getraind worden buiten Europees grondgebied; daar geldt andere jurisdictie”, aldus Senftleben. Bovendien wijst hij op een zekere paradox tussen beschermen van de sector evenals het ontwikkelen van goede Europese LLM systemen. “We focussen nu vooral op de vraag of creatieven de mogelijkheid moeten hebben om ‘opt out’ te kiezen; daarmee is hun werk beschermd. Als we echter eigen Europese LLM’s willen maken, hebben we de data nodig om goede modellen te trainen.”
Abdelhadi Baaddi verleidt de creatieve professionals waar hij mee werkt regelmatig met een denkoefening: “Stel je bent een creatieve professional en je weet dat al je werk gebruikt worden voor een Europees model; het is voor de commons. Waarmee je tevens weet dat de output voor het collectief beter wordt. Veel van de kunstenaars zeggen dan nee. Maar nu geven ze hun data gewoon weg en worden slechts enkele spelers daar beter van.” Hij wil er maar mee aangeven dat de creatieve sector inderdaad niet met een mond spreekt.
AI Trein
Baaddi merkt daarnaast dat veel kunstenaars het gevoel hebben dat ze op de AI-trein moeten stappen, omdat ze anders aan terrein verliezen. Pieter Bots beaamt dat. Voor een rapport van de Raad voor Cultuur over AI (verwacht medio 2026) interviewde hij samen met een collega ruim 50 creatieve professionals. “Er is de angst dat ze irrelevant worden waardoor velen zich proberen te verhouden tot AI.”
Een positief narratief
Stikker waarschuwt de panelleden dat we ervoor moeten waken dat we onszelf in Nederland en zeker ook de EU te klein maken. “We hebben de neiging, ook in dit debat, te spreken over kleine en minder goede modellen. Maar we hebben veel talent. We geven simpelweg te weinig gewicht en budget aan het ontwikkelen van eigen AI.
Baaddi is het hiermee eens. In zijn projecten wordt met open source AI-modellen gewerkt. “Hoewel die inderdaad niet zo ‘smooth’ zijn dan die van Open AI, maken ze juist het gesprek over samenwerken met AI rijker; juist die frictie geeft aan waar jij en AI elkaar kunnen uitdagen en toffe dingen kunt maken.”
€1000 voor iedere prompt
Moderator De Cooker vraagt het forum tot slot waar de academische sector zijn peilen op zou moeten richten. Als het aan Baaddi ligt gaat het over het ontwikkelen van nieuwe samenwerkingsvormen met AI. Stikker is het daar volmondig mee eens; zorg dat kunstenaars in het hart van deze discussie staan: wetenschappers, designers en kunstenaars moeten hier nauwgezet in samenwerken.
Senftleben zou graag zien dat de discussie rondom wet-en regelgeving zich meer zou richten op de output. We focussen nu voortdurend op wat het systeem ingaat, maar je kunt juist aan de outputkant de creatieve sector en meer in het algemeen cultuur beschermen: “zorg voor flinke heffingen op AI, bijvoorbeeld €1000 voor iedere prompt.”
Stikker kan zich in die opmerking vinden; daarmee zorgen we voor bewuster en vooral ook duurzamer gebruik.”
